Tại Sao Bạn Chán Học?

“Cháu kiệt sức, chán nản và tuyệt vọng khi nghe thấy chữ học” đây là những lời chia sẻ của một bạn học sinh cấp 3 vào năm 2016 gửi tới bố mẹ và các thầy cô giáo để bày tỏ những cảm xúc rất thật của mình về thực trạng đáng báo động của nền giáo dục Việt Nam tại thời điểm hiện tại. Trong bức tâm thư, bạn nhỏ này có nhắc đến những khuôn mặt phờ phạc, những ánh mắt bơ phờ vì thiếu ngủ hay cả những nỗi sợ hãi tột cùng khi mỗi lần bước chân đến trường đến lớp. Và mình tin chắc chắn, đây không phải là cảm giác của chỉ riêng một bộ phận nhỏ các bạn học sinh, sinh viên mà đây đang là thực trạng chung của rất nhiều trường học trên cả nước.

Nguyên Nhân Của Chán Học.

Trong một cuộc đối thoại giữa nhà giáo dục hàng đầu thế giới Sir Ken Robinson và Yogi Sadguru về vấn đề thực trạng giảng dạy vào thời điểm hiện tại. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến hiện tượng chán học ở học sinh thời nay bắt nguồn từ việc hệ thống giáo dục chú trọng quá nhiều vào vấn đề ganh đua về thành tích và điểm số. Cụ thể, cạnh tranh sẽ giúp chúng ta trở nên kiên định hơn với mục tiêu mà bản thân đã đề ra, hay tạo động lực để đạt được những thành công trong cuộc sống. Nhưng theo Sadguru thì giả sử học tập là một cuộc thi chạy marathon, thì các bạn sẽ luôn chỉ tập trung vào việc làm sao chạy nhay hơn người ở phía trước. Điều này có nghĩa, việc chạy nhanh hay chậm hơn người khác sẽ rất dễ làm tổn thương cảm xúc, cũng như tạo ra những áp lực không đáng có trong quá trình học tập, vì trong một cuộc đua sẽ chỉ có duy nhất một vài người là chiến thắng, còn tất cả những bạn khác sẽ đều là kẻ thua cuộc. Không những thế, việc sử dụng điểm số để đánh giá cũng như xếp hạng học sinh đã tạo ra rất nhiều những sự phân biệt hay định kiến trong hệ thống giáo dục và đây chắc chắn không phải là một cách hiệu quả để xây dựng một xã hội bình đẳng.

Trái ngược với những điều này, thì nếu các bạn không ở trong một cuộc đua mà chỉ học vì đam mê, tò mò thì biết đâu một ngày trong khi mọi người đang mải mê tập chạy, bạn lại khám phá ra là mình biết bay. Vì theo một số nghiên cứu về tiềm năng con người gần đây có cho biết, chúng ta làm việc hiệu quả, cũng như năng suất nhất khi tinh thần ở trong trạng thái cân bằng và thoải mái, chứ không phải là stress, lo lắng hay sợ hãi. Bên cạnh đó, việc bị ám ảnh với bệnh thành tích cũng giống như hiện tượng chúng ta muốn ăn quả ngọt nhưng thay vì chú trọng đến gốc, đến phân bón hay đất đai, mọi người lại chỉ tập trung vào việc hái quả. Điều này có nghĩa, các bạn học sinh sẽ chỉ muốn tìm cách để ăn được càng nhiều quả, càng nhanh càng tốt mà không để ý tới việc làm sao để tạo ra được chúng. Chính vì thế mà việc có thể ăn được quả ngọt hay đạt được điểm cao hay không phụ thuộc rất nhiều vào những yếu tố bên ngoài như: thái độ của giám thị hay trình độ của đứa ngồi cạnh. Nhưng khi chúng ta tìm hiểu và chú trọng vào việc chăm sóc từ gốc của cây, thì thời điểm thu hoạch, chất lượng, sản lượng là hoàn toàn phụ thuộc vào công nghệ và khả năng chăm sóc của bạn. Nhưng câu hỏi đặt ra ở đây, đó là đâu mới là gốc rễ của việc học?

Cội Nguồn Của Việc Học.

Não bộ của chúng ta hoạt động chủ yếu dựa vào một nguyên lý có tên là spreading activation hay còn gọi là kích hoạt lan toả, điều này có nghĩa là khi bạn nghĩ về một chủ đề nào đó, thì tất cả những ký ức liên quan sẽ được kích hoạt để phục vụ cho việc gợi nhớ kiến thức. Chính vì thế, không giống như máy tính khi thông tin có thể được hiển thị mà không có bất kỳ sai số nào, thì não bộ con người lại tạo ra vố số những biến thể khác nhau vào mỗi lần mà một một ký ức bất kỳ cần được gợi nhớ. Hiện tượng này được các nhà khoa học gọi là misinformation Effect. Trong quá trình tìm hiểu về hiệu ứng sai lêch thông tin, thì nhà tâm lý học Elizabeth Loftus vào năm 1995 đã cấy thành công một ký ức giả về việc bị lạc trong trung tâm thương mại vào bộ nhớ của 29% trong số những người tham gia cuộc thí nghiệm của bà. Bên cạnh đó thì giáo sư Hermann Ebbinghaus vào năm 1885, có giới thiệu trong nghiên cứu của ông đường cong quên lãng (forgetting curves), cụ thể, khi chúng ta buộc phải ghi nhớ những ký tự vô nghĩa hoặc những kiến thức hoàn toàn mới thì chỉ sau 20 phút các bạn sẽ quên khoảng 45% số lượng những thông tin này, và sau 9 tiếng lượng kiến thức mà chúng ta có thể ghi nhớ chỉ còn hơn 30% và sẽ giảm dần vào những ngày sau đó. Nhưng những đặc điểm về não bộ mà mình vừa nêu, lại trái ngược hoàn toàn với khả năng của Kim Peek, một Mega Savarnt hay còn được biết đến với bộ phim oscar nôỉ tiếng The Rain Man. Ông được coi là một trong những google sống của nhân loại, khi có thể dùng hai mắt để đọc hai vùng khác nhau của cuốn sách và ghi nhớ gần như toàn bộ kiến thức chỉ sau từ 2 đến 3 phút đọc. Nhưng cái giá mà Kim Peek phải trả cho khả năng thiên tài này, đó là ông bị không thể hiểu được ý nghĩa của những thông tin mà bản thân thu thập được. Và theo các nhà khoa học, não bộ chúng ta có khả năng ghi nhớ của một siêu máy tính, nhưng để có thể tư duy lô gic và sáng tạo thì mọi người buộc phải hy sinh một phần năng lực của bộ nhớ để phục vụ cho những hoạt động này. Chính vì thế, mà việc học của chúng ta ngoài phải chú trọng vào liên tục bồi dưỡng kiến thức, các bạn nên dành nhiều thời gian hơn để hình thành liên kết giữa những thông tin mới và cũ, cũng như nâng cao khả năng tư duy, sáng tạo của bản thân.

Bên cạnh đó, nhiệm vụ sơ khai và cốt lõi của tất cả các hệ thống giáo dục trên toàn thế giới là tạo ra những thế hệ học sinh, sinh viên luôn chủ động tìm kiếm, sáng tạo ra những cái mới để phục vụ cho xã hội và đất nước chứ không phải là những cỗ máy chỉ biết làm duy nhất từ một đến hai công việc. Và điều mà khiến cho chúng ta trở nên thích thú hay đam mê với việc học chủ yếu là do trí tò mò, cũng như mong muốn được học hỏi. Cụ thể, Các bạn chỉ cần nhớ lại hồi mới 5 tuổi, khi ấy chỉ cần một chú cào cào hay một khúc gỗ mục cũng có thể khiến chúng ta cảm thấy vui vẻ, hạnh phúc vì được khám phá suốt cả một ngày. Nhưng do hiện nay việc quá chú trọng vào cạnh tranh, thành tích đã làm cho học tập mất dần đi những giá trí cốt lõi và khiến cho các bạn học sinh, sinh viên chỉ có thể cảm nhận được vị chua, vị chát của những trái quả không được chăm sóc một cách kỹ lưỡng. Chính vì thế, mà mình mong sau khi xem xong video này, các bạn sẽ giải toả được một phần nào đó những áp lực về điểm số từ phía gia đình, nhà trường, xã hội và làm sống dậy trí tò mò của bản thân như hồi chúng ta mới 5 tuổi. Bởi vì, các bạn có thể già đi về mặt sinh học, nhưng đừng làm điều tương tự với khả năng khám phá và sức sống của bản thân.